Είναι τα θρίλερ ένας τρόπος να ξεφεύγουμε από την πραγματικότητα και την καθημερινότητα μας και να επανερχόμαστε σε αυτή πιο χαρούμενοι και αισιόδοξοι από πρότερα; Ακούγεται αρκετά οξύμωρο, ωστόσο πολλές φορές λειτουργεί με τέτοιο τρόπο στη σκέψη και στην ψυχοσύνθεση του ανθρώπου.
Οι λόγοι για τους οποίους πολλοί άνθρωποι αρέσκονται στο να παρακολουθούν ταινίες τρόμου ή θρίλερ ποικίλουν και σχετίζονται με βιολογικούς, ψυχολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες.
- Σε πολλές περιπτώσεις, οι ταινίες τρόμου λειτουργούν ως μια προσομοίωση. Βιώνουμε εικονικά μια απειλητική ή επικίνδυνη κατάσταση μέσα σε ένα προστατευμένο περιβάλλον, εκείνο του καναπέ μας. Χωρίς να διατρέχουμε κανέναν κίνδυνο «ζούμε» την τρομακτική αυτή συνθήκη και στη συνέχεια βιώνουμε μια ψυχολογική κάθαρση συνειδητοποιώντας πως δεν συμβαίνει στην πραγματικότητα ό,τι προβάλλεται στην οθόνη.
- Παρακολουθώντας μία ταινία θρίλερ, ο ενθουσιασμός, η αδρεναλίνη και η συναισθηματική ένταση σημειώνουν υψηλά ποσοστά στους θεατές. Σε τέτοιες συνθήκες ενεργοποιείται το σύστημα μάχης ή φυγής (fight or flight), προκαλώντας έκκριση αδρεναλίνης — κάτι που κάνει την εμπειρία συναρπαστική και πάντα μέσα σε ένα ασφαλές περιβάλλον (π.χ. καναπές μας). Σαφώς, υπάρχουν πιο ουσιαστικοί και εποικοδομητικοί τρόποι για να διεγείρεις τέτοια συναισθήματα στον εαυτό σου ωστόσο, κάποιοι επιλέγουν τον εύκολο δρόμο όπως την προβολή μιας ταινίας τρόμου.
- Η νευρο-ανταμοιβή μέσω επίλυσης ενός προβλήματος είναι μία άλλη αιτιολόγηση του φαινομένου. Αναλυτικότερα, η ανάγκη για λύση των μυστηρίων και γενικότερα των προβλημάτων που προκύπτουν στους πρωταγωνιστές μιας κινηματογραφικής ταινίας ενεργοποιεί την αίσθηση της ευχαρίστησης μέσω της έκκρισης ντοπαμίνης στον οργανισμό μας, ιδίως όταν επέρχεται η επίλυση.
- Δεν θα μπορούσαμε να παραλείψουμε μία πιο ψυχολογική ερμηνευτική προσέγγιση για την αγάπη προς τα θρίλερ καθώς αυτή σχετίζεται με το φαινόμενο του «καλοήθη μαζοχισμό». Ο «καλοήθης μαζοχισμός» αναφέρεται στην απόλαυση που αντλούμε από εμπειρίες που προκαλούν αναστάτωση ή δυσφορία — όπως το καυτό φαγητό, την ένταση ενός θρίλερ — αλλά στα πλαίσια ενός ασφαλούς περιβάλλοντος. Έτσι, το σώμα αντιδρά αρχικά με υψηλά επίπεδα αδρεναλίνης έως τη στιγμή που το άτομο συνειδητοποιεί ότι ο κίνδυνος δεν είναι πραγματικός. Ως επακόλουθο, βιώνουμε ευχαρίστηση από την ανακούφιση αυτής της συνειδητοποίησης. Πιο συγκεκριμένα, η παρακολούθηση ταινιών τρόμου και η αγάπη προς αυτή πιθανόν να καλύπτει μια πιο σκοτεινή πλευρά του εαυτού μας όπου μέσα από τον φόβο, τον πόνο και τη βία αντλούμε ένα είδος ευχαρίστησης.
- Μια ακόμη αιτιολόγηση για την τάση πολλών ατόμων να βλέπουν τρομακτικές ταινίες είναι εκείνη της κοινωνικής θεωρίας βάση της οποίας το να παρακολουθούν από κοινού τα ζευγάρια και οι παρέες ταινίες τρόμου καλλιεργεί το αίσθημα του ανήκειν και ενισχύει τους δεσμούς μεταξύ τους.
Βιβλιογραφικές πηγές:
Bezdek, M. A., & Gerrig, R. J. (2017). When narrative transportation narrows attention: Changes in attentional focus during suspenseful film viewing. Biological Psychology, 129, 73-81.https://doi.org/10.1016/j.biopsycho.2017.07.019
Green, M. C., & Brock, T. C. (2000).
The role of transportation in the persuasiveness of public narratives. Journal of Personality and Social Psychology, 79(5), 701–721. https://doi.org/10.1037/0022-3514.79.5.701
Zillmann, D. (1996).
The psychology of suspense in dramatic exposition. In P. Vorderer, H. J. Wulff, & M. Friedrichsen (Eds.), Suspense: Conceptualizations, theoretical analyses, and empirical explorations (pp. 199–231). Lawrence Erlbaum Associates.
Oliver, M. B., & Sanders, M. S. (2004).
The appeal of horror and suspense. In J. Bryant & P. Vorderer (Eds.), Psychology of entertainment (pp. 243–263). Lawrence Erlbaum Associates.
Dyduch‑Hazar, K., & Mitschke, V. (2023).
Affective preferences in benign masochism. Journal of Research in Personality, 107, 104429. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2023.104429
H ψυχολόγος Βασιλική Κουλουψούζη είναι απόφοιτος του τμήματος Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου και ειδικευμένη στη Γνωστική Συμπεριφορική ψυχοθεραπεία από την Ελληνική Εταιρεία Γνωστικής Συμπεριφορικής Ψυχοθεραπείας στη Θεσσαλονίκη. Έχει ειδικευτεί στην Ειδική Αγωγή και στις Μαθησιακές δυσκολίες από το Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και είναι μέλος της Εταιρίας Φροντίδας Υγείας και Εκπαίδευσης (ΕΦΥΚΕ). Παρέχει υπηρεσίες ψυχικής υγείας στον ιδιωτικό τομέα στην πόλη της Λάρισας.